EHEDG Nedir? Hijyenik Tasarım Prensipleri ve Uygulama Alanları
- Blog
- EHEDG Nedir? Hijyenik Tasarım Prensipleri ve Uygulama Alanları
EHEDG Nedir? Hijyenik Tasarım Prensipleri ve Uygulama Alanları
İçindekiler
- EHEDG Nedir?
- Hijyenik Tasarımın Temel Amacı
- Temel Prensip 1: Temizlenebilir Yüzeyler
- Temel Prensip 2: Ölü Hacim ve Ceplerden Kaçınma
- Temel Prensip 3: Drenaj Edilebilirlik
- Temel Prensip 4: Uygun Sızdırmazlık Elemanları
- Temel Prensip 5: Dış Yüzeylerin Tasarımı
- Temel Prensip 6: Tesis Yerleşimi ve Erişim
- EHEDG ve ASME BPE Arasındaki Fark
- Hijyenik Tasarım Projeye Nasıl Yansır?
- Sık Sorulan Sorular
- Sonuç
Gıda ve ilaç üretiminde ürün güvenliği, yalnızca temizlik prosedürleriyle değil, ekipmanın ve tesisatın baştan doğru tasarlanmasıyla sağlanır. Temizlenmesi zor bir ekipmanı en iyi prosedürle bile tam olarak temizlemek mümkün olmayabilir. Bu noktada Avrupa'da en çok başvurulan kaynaklardan biri EHEDG yönergeleridir. Bu yazıda EHEDG'nin ne olduğunu ve hijyenik tasarımın temel prensiplerini ele alıyoruz.
EHEDG Nedir?
EHEDG (European Hygienic Engineering & Design Group), ekipman üreticileri, gıda ve ilaç üreticileri, araştırma kuruluşları ve kamu otoritelerinden uzmanları bir araya getiren bir kuruluştur. Temel amacı, hijyenik mühendislik ve tasarım konusunda rehber dokümanlar hazırlamak ve bu bilgiyi yaygınlaştırmaktır. EHEDG yönergeleri; tasarım kriterlerinden kaynak detaylarına, conta seçiminden tesis yerleşimine kadar geniş bir alanı kapsar.
EHEDG ayrıca belirli ekipman tiplerinin temizlenebilirliğini test eden bir sertifikasyon programı yürütür. Bu sertifika, ekipmanın tanımlı test koşullarında temizlenebilir olduğunu gösterir; ancak ekipmanın tesiste doğru monte edilmesi ve işletilmesi yine kullanıcının sorumluluğundadır.
Hijyenik Tasarımın Temel Amacı
Hijyenik tasarımın amacı, ürünün mikrobiyolojik, kimyasal ve fiziksel olarak kontamine olma riskini ekipman ve tesisat düzeyinde azaltmaktır. Bunun için ekipman; kolay temizlenebilir, kolay denetlenebilir, drenaj edilebilir ve ürünü korumaya uygun olmalıdır. Kısaca ifade etmek gerekirse, kir ve mikroorganizmanın tutunabileceği noktalar tasarım aşamasında ortadan kaldırılmalıdır.
Temel Prensip 1: Temizlenebilir Yüzeyler
Ürünle temas eden yüzeyler pürüzsüz, gözeneksiz ve korozyona dayanıklı olmalıdır. Paslanmaz çelik bu nedenle en yaygın malzemedir. Yüzey pürüzlülüğü, temizliğin etkinliğini doğrudan etkiler; pürüzlü yüzeylerde kir ve biyofilm daha kolay tutunur. Kaynak dikişleri de bu yüzeylerin bir parçası olarak düşünülmeli ve iç yüzeyde düzgün, çatlaksız bir profil elde edilmelidir.
Temel Prensip 2: Ölü Hacim ve Ceplerden Kaçınma
Akışın zayıf olduğu veya hiç olmadığı bölgeler, temizlik sıvısının etkili şekilde ulaşamadığı noktalardır. Uzun branşmanlar, kapalı uçlar, dar yarıklar ve dişli bağlantılar bu tür bölgelere örnektir. EHEDG yönergeleri, branşman uzunluklarının sınırlandırılmasını ve akışın tüm yüzeylere ulaşacak şekilde düzenlenmesini önerir.
Temel Prensip 3: Drenaj Edilebilirlik
Ekipman ve boru hatları, temizlik ve üretim sonrasında tamamen boşalabilmelidir. Hatlarda kalan su veya ürün, mikrobiyal üreme için uygun ortam oluşturur. Bu nedenle borulara uygun eğim verilmesi, tank tabanlarının drenaj noktasına doğru eğimli olması ve vanaların drenaja izin veren açıyla monte edilmesi gerekir.
Temel Prensip 4: Uygun Sızdırmazlık Elemanları
Contalar ve O-ringler, hijyenik tasarımın en hassas noktalarındandır. Conta yuvası, contanın ürün tarafına taşmayacağı ve arkasında boşluk kalmayacağı şekilde tasarlanmalıdır. Conta malzemesi ürünle, temizlik kimyasallarıyla ve sterilizasyon sıcaklığıyla uyumlu seçilmelidir. Metal-metal temas eden sökülebilir bağlantılar ise genellikle hijyenik kabul edilmez.
Temel Prensip 5: Dış Yüzeylerin Tasarımı
Hijyenik tasarım yalnızca iç yüzeylerle sınırlı değildir. Ekipmanın dış yüzeyleri, destekleri ve çevresindeki alanlar da temizlenebilir olmalıdır. Yatay yüzeylerde su birikmesi, açık profillerde kir toplanması ve zemine çok yakın montaj, üretim alanının genel hijyenini olumsuz etkiler. Bu nedenle destek yapılarında kapalı profiller, eğimli yüzeyler ve yeterli zemin mesafesi tercih edilir.
Temel Prensip 6: Tesis Yerleşimi ve Erişim
Ekipmanlar, temizlik ve bakım ekiplerinin güvenli şekilde erişebileceği biçimde yerleştirilmelidir. Erişilemeyen bir nokta düzenli olarak temizlenemez ve kontrol edilemez. Hijyenik bölgeler ile teknik alanların ayrılması, personel ve malzeme akışlarının planlanması da tesis ölçeğinde hijyenik tasarımın parçasıdır.
EHEDG ve ASME BPE Arasındaki Fark
EHEDG ve ASME BPE sıklıkla birlikte anılır; ancak yaklaşımları farklıdır. ASME BPE, biyoproses ekipmanları için ölçü, yüzey kalitesi, kaynak kabul kriterleri ve dokümantasyon gibi somut gereklilikler tanımlayan bir standarttır. EHEDG ise daha çok hijyenik tasarımın prensiplerini ve bunların nasıl uygulanacağını anlatan rehber dokümanlar sunar ve gıda sektöründe özellikle yaygındır. Pek çok projede iki kaynak birbirini tamamlayacak şekilde kullanılır.
Hijyenik Tasarım Projeye Nasıl Yansır?
Hijyenik tasarım prensiplerinin sahada karşılık bulması, proje başında alınan kararlara bağlıdır. Ekipman şartnamelerinde temizlenebilirlik gerekliliklerinin tanımlanması, tesisat tasarımında drenaj ve branşman kurallarının uygulanması ve montaj sırasında bu kuralların kontrol edilmesi gerekir. SS Proje, 3D tasarım ve akış analizi aşamasında bu kuralları modele işleyerek sahaya doğru bir tasarımla çıkılmasını hedefler. Tank ve ekipman tarafında ise tank imalatlarımızı aynı prensiplerle tasarlıyoruz.
Sık Sorulan Sorular
EHEDG yönergelerine uymak zorunlu mudur?
EHEDG yönergeleri yasal bir zorunluluk değildir; ancak gıda güvenliği mevzuatı, ekipmanların temizlenebilir ve ürünü kontamine etmeyecek şekilde tasarlanmasını bekler. EHEDG, bu beklentinin nasıl karşılanacağını gösteren kabul görmüş bir rehber olduğu için pek çok müşteri şartnamesinde referans olarak yer alır.
EHEDG sertifikalı ekipman tek başına yeterli midir?
Değildir. Sertifika, ekipmanın tanımlı test koşullarında temizlenebilir olduğunu gösterir. Aynı ekipman yanlış açıyla monte edilirse, uzun bir branşmanla hatta bağlanırsa ya da uygun olmayan bir contayla kullanılırsa sahadaki hijyenik performansı düşer. Bu nedenle ekipman seçimi ile tesisat tasarımı ve montaj kalitesi birlikte değerlendirilmelidir.
Mevcut bir tesis hijyenik tasarım açısından nasıl değerlendirilir?
Genellikle saha incelemesiyle başlanır. Ölü hacimler, drenaj sorunları, uygunsuz bağlantılar, conta durumu ve erişilemeyen noktalar tespit edilir. Ardından riskin büyüklüğüne göre öncelikli bir iyileştirme listesi hazırlanır. Tüm tesisin bir anda yenilenmesi yerine kritik hatlardan başlayan aşamalı bir plan çoğu zaman daha gerçekçidir.
Hijyenik tasarım maliyeti artırır mı?
İlk yatırımda bazı kalemlerin maliyeti artabilir. Buna karşılık temizlik süresinin kısalması, kimyasal ve su tüketiminin azalması, ürün kaybının ve duruşların önlenmesi, işletme ömrü boyunca bu farkı büyük ölçüde telafi edebilir.
EHEDG yönergeleri, temizlenebilir ve güvenli üretim tesisleri kurmak için değerli bir yol haritası sunar. Temizlenebilir yüzeyler, ölü hacimden kaçınma, drenaj, doğru sızdırmazlık ve erişilebilir yerleşim bu yaklaşımın temel taşlarıdır. Tesisinizin hijyenik tasarım açısından değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

